Inleiding
Surfersoor, medisch bekend als external auditory exostosis (EAE), is een veelvoorkomende aandoening bij surfers, windsurfers, kitesurfers, duikers en andere watersporters die langdurig worden blootgesteld aan koud water en wind. Het betreft een goedaardige maar irreversibele botgroei in de benige gehoorgang. Naarmate deze botuitgroei toeneemt, kan de gehoorgang vernauwen, waardoor water en oorsmeer moeilijker weg kunnen. Dit leidt vaak tot terugkerende oorontstekingen, gehoorverlies en een gevoel van verstopping van het oor.
Vooral bij windsurfen is het risico verhoogd, omdat niet alleen koud water maar ook koude wind continu langs de gehoorgang stroomt. Bij hoge snelheden ontstaat bovendien extra evaporatieve afkoeling (“wind chill”), waardoor zelfs relatief gematigde watertemperaturen een risico kunnen vormen.
Hoe ontstaat surfersoor?
De aandoening ontstaat door herhaalde blootstelling van de gehoorgang aan koud water en koude lucht. Het lichaam reageert hierop met een beschermingsmechanisme: het bot van de gehoorgang gaat langzaam extra botweefsel aanmaken om het trommelvlies te beschermen tegen afkoeling.
Pathofysiologie
De exacte mechanismen zijn nog niet volledig opgehelderd, maar de huidige theorie beschrijft het volgende proces:
1. Koud water en koude wind veroorzaken irritatie van het periost (botvlies) van de benige gehoorgang.
2. Door vasodilatatie en chronische irritatie ontstaat een ontstekingsreactie.
3. Deze ontsteking stimuleert osteoblasten tot nieuwe botvorming.
4. Geleidelijk ontstaan brede benige uitgroeiingen (exostosen) die de gehoorgang vernauwen.
De mediale gehoorgang is hierbij bijzonder kwetsbaar omdat daar vrijwel geen isolerend onderhuids weefsel aanwezig is. Hierdoor bereikt de koude direct het periost van het slaapbeen.
⸻
Vanaf welke temperatuur kan surfersoor ontstaan?
Traditioneel werd gedacht dat surfersoor vooral voorkomt bij watertemperaturen onder de 19°C. Verschillende studies ondersteunen dat risico sterk toeneemt beneden deze temperatuur.
Een oudere studie beschreef zelfs al verhoogde incidentie bij watertemperaturen rond 17,5°C.
Recente onderzoeken tonen echter aan dat exostosen ook kunnen ontstaan in warmere wateren boven 20°C. In Australische surfers die uitsluitend in water tussen 20,6°C en 28,2°C surften, werd nog steeds een hoge prevalentie van exostosen gevonden. Dit suggereert dat niet alleen watertemperatuur, maar ook:
* langdurige blootstelling,
* windchill,
* frequentie van surfen,
* en aantal jaren watersport
een belangrijke rol spelen.
Bij windsurfen en kitesurfen lijkt de combinatie van wind en water extra belastend voor de gehoorgang.
⸻
Wanneer zijn oordoppen verstandig?
Vanuit sportmedisch en preventief oogpunt is het verstandig om oordoppen te dragen bij:
* watertemperaturen onder 19°C,
* langdurige sessies,
* veel wind,
* frequente blootstelling gedurende het jaar,
* eerdere oorproblemen of beginnende exostosen.
In de praktijk betekent dit dat in Noord-Europese omstandigheden — zoals Nederland — oordoppen vrijwel het gehele seizoen aan te raden zijn.
Voor wave-, freestyle- en slalomwindsurfers zijn oordoppen extra relevant omdat:
* crashes met hoge snelheid veel waterdruk geven op de gehoorgang,
* windchill sterk aanwezig is,
* en langdurige blootstelling vaak meerdere uren per sessie bedraagt.
⸻
Effect van oordoppen
Oordoppen verminderen:
* directe blootstelling aan koud water,
* afkoeling van de gehoorgang,
* turbulentie van wind in het oor,
* en de mechanische irritatie van het periost.
Hierdoor kan de progressie van exostosen aanzienlijk worden vertraagd. Volledige garantie bestaat niet, maar preventie is essentieel omdat reeds gevormde exostosen niet spontaan verdwijnen.
Veel watersporters gebruiken tegenwoordig:
* siliconen oordoppen,
* vented surf earplugs,
* of neopreen caps met oorbescherming.
Belangrijk is dat de oordoppen:
* goed afsluiten,
* comfortabel zitten,
* en toch enige geluidsdoorlaat behouden voor veiligheid op het water.
⸻
Symptomen van surfersoor
Beginnende exostosen geven vaak weinig klachten. Naarmate de vernauwing toeneemt ontstaan:
* water dat blijft “staan” in het oor,
* recidiverende otitis externa,
* gehoorverlies,
* tinnitus,
* vol gevoel in het oor,
* pijn of drukgevoel.
Bij ernstige vernauwing kan chirurgie noodzakelijk worden (canalplasty), waarbij het overtollige bot operatief wordt verwijderd. Dit is echter een ingrijpende ingreep met risico’s zoals trommelvliesbeschadiging, infectie of gehoorproblemen.
⸻
Conclusie
Surfersoor is een progressieve botafwijking van de gehoorgang die ontstaat door chronische blootstelling aan koud water en koude wind. Vooral surfers, windsurfers en kitesurfers lopen risico. Hoewel het risico traditioneel vooral wordt geassocieerd met watertemperaturen onder 19°C, tonen recente studies aan dat ook warmere omstandigheden onvoldoende bescherming bieden wanneer de blootstelling langdurig en frequent is.
Omdat exostosen irreversibel zijn en uiteindelijk tot gehoorverlies en chronische oorproblemen kunnen leiden, vormt het dragen van oordoppen een belangrijke preventieve maatregel. Voor watersporters in Noord-Europa is het dragen van oordoppen tijdens vrijwel het gehele seizoen sterk aan te bevelen.
⸻
Literatuurverwijzingen
1. Bart RM, Lau H, Cooper JS. Surfer’s Ear. StatPearls Publishing; 2023.
2. Kroon DF et al. Surfer’s Ear: External Auditory Exostoses are More Prevalent in Cold Water Surfers. Otolaryngology Head Neck Surgery. 2002.
3. Simas V et al. Auditory exostosis in Australian warm water surfers: a cross-sectional study. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation. 2021.
4. Simas V et al. The Prevalence and Severity of External Auditory Exostosis in Young to Quadragenarian-Aged Warm-Water Surfers. Sports. 2020.
5. Wegener M et al. External auditory exostoses in wind-dependent water sports participants: German wind- and kitesurfers. 2022
